Yer Kürenin İç Yapısı

Yerküre’nin iç yapısının incelenmesinde pek çok yöntem geliştirilmiş olup bunlardan en gelişmiş olanı jeofiziksel yöntemlerdir. 

Dünya’nın iç yapısını belirlemede kullanılan jeofizik çalışmalar:

ü      Deprem dalgaları

ü       Manyetik alan çalışmaları

ü       Gravite çalışmaları

ü       Sıcaklık çalışmaları

6371 km yarıçapında olan yerküre’nin silikattan  oluşmuş bir kabuğu, yüksek viskoziteli  bir mantosu,  akışkan bir dış  çekirdeği ve  katı halde bir  iç çekirdeği  vardır.

ü      Alt (Mezosfer) ve üst Manto (Astonosfer) diye ikiye ayrılan manto, kısmen ya da tümüyle eriyik durumdaki kayaçlardan oluşan magmayı içerir.

ü                  Çekirdekte bulunan demir, nikel, oksijen ve kükürte ek olarak magnezyum, alüminyum ve silisyum içerir ve büyük kısmı, bu elementlerin çeşitli şekillerde kombinasyonlarından oluşmuş kayaç yapıda bileşiklerden oluşur.

ü           Yoğunluğu, yüzeyden derine doğru artarak 3.3 g/cm³’ten 6 g/cm³’e kadar değişir ve ortalama 4.5 g/cm³ kadardır. Sıcaklığı, çekirdek ile komşu alanlarda 4000 °C kadar yüksek, yer yüzeyine en yakın olduğu okyanus tabanlarında ise 100 °Ckadar düşük olabilir.

Manto katmanı, yeryüzündeki haraketliliğin en büyük nedenidir. Manto’nun alt bölümleri üst bölümlerine göre çok daha sıcaktır.

Burada oluşan konveksiyonda, daha sıcak olan magma yükselir, soğur, katılaşır ve Üst Manto’daki daha soğuk kayaların batmasına neden olur. Batan bu kayalar, tekrar ısınır, erir ve yükselir. Henüz tam anlamıyla modellenemeyen bu devinim, Litosfer’deki levhaların hareket etmesine neden olur.

700 km’nin üzerinde kalan ‘üst manto‘ sismik dalgaları belirgin derecede yavaş iletmesinden dolayı, daha akışkan yapıdadır ve bu nedenle astenosfer (zayıf küre) olarak adlandırılır.

Bu bölgede sıcaklık 1000 – 1300 °C arasındadır ki, kayaç bileşiklerinin ergime sıcaklığınada çok yakındır. 400-700 km arasının ‘geçiş bölgesi’ olarak adlandırılmaktadır.

            Kabuk ile manto arasındaki sınır, bir süreksizlik yüzeyi olup, bu süreksizlik Mohorovicic süreksizliği olarak bilinir. Bu sınır P ve S dalgalarının hızlarındaki değişmeyi, dolayısı ile farklı kayaçların varlığına işaret etmektedir.

Dış Çekirdek:

Dış çekirdek  ise, Demir ve Nikel yanında içerisindeki kükürt ve oksijen nedeniyle ergime noktası düştüğü için sıvı haldedir. 4.5 milyar yıldır soğumasına rağmen hala çok sıcak olan çekirdek, Yerküre’nin manyetik alanının oluşmasındaki temel etkendir. Yoğunluğu en dışta 10 g/cm³, en içte ise 12.3 g/cm³’dir.

İç Çekirdek:

İç çekirdek katı haldeki nikel ve demirden  oluşur. Yoğunluğu 13,6 g/cm³ civarındadır. İç çekirdek sıcaklığı yaklaşık olarak 5500°C’ dir. S dalgaları çekirdek-manto sınırında kesintiye uğrar.

Not: Bu makale NEVŞEHİR ÜNİVERSİTESİ 

MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ

JEOFİZİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

öğretim üyelerinin ders notlarından

faydalanılarak hazırlanmıştır.

Kaynak Göstermeden yayınlamayınız. 

Etiketler: yer manyetik alan,manyetik kalkan,manyetosfer,manyetik fırtına,aurolar,kutup terslenmeleri,jeofizik ders notları,jeofizik mühendisliğine giriş ders notları, genel jeofizik ders notları,jeofizik mühendisliği ders notları