Paleosismoloji

 

1-Paleosismoloji nedir?

Paleosismoloji yakın geçmişte meydana gelmiş olan tahrip edici depremlerin belirlenmesi ve tarihlenmesinde kullanılan en önemli yöntemlerdir. Türkiye gibi tahrip edici ve yüzey kırığı oluşturan depremlerin sıkça meydana geldiği bir ülkede, eski depremlerin belirlenmesi ve tarihlenmesi, fayın yakın geçmişteki davranışı hakkında sağlıklı bilgiler elde edilmesini sağlar. Ülkemizde gerek 20. yüzyıl boyunca gerekse tarihsel dönemlerde meydana gelmiş olan büyük depremler çoğunlukla yüzey kırığı oluşturmuş ve morfolojide belirli izler bırakmıştır. Bu izler yardımıyla belirlenen ana (veya ikincil) yapılar üzerinde yapılan hendek calismalariyla fayın birkaç bin yıllık tarihçesini ortaya çıkartmak mümkündür. Bu bilgiler fayın gelecekteki davranışının anlaşılmasında ve gerekli durumlarda önlem alınmasında önemlidir.

2- Paleosismoloji çalışmalarında kullanılan jeofizik yöntemleri nelerdir?

Örneğin “Kuzey Batı Anadolu’ nun” kabuk yapısını tespit etmek için; Mikrobölgeleme, Özdirenç, Manyetotellürik (MT), Gravite, Havadan Manyetik yöntemler ve pasif sismik jeofizik yöntemleri kullanılarak ve Jeokimyasal verilerden yararlanılarak araştırılabilir.

MT yöntemi ile derin yapıların konumları ve uzanımları özdirence bağlı olarak haritalanacaktır. Belirli aralıklarda MT ve Gravite ölçüleri alınacak. Bölgenin derin yoğunluk yapısının araştırılması için tüm alanda gravite ölçüsü alınır.Ayrıca çalışma alanına yerleştirilen sismometreler ile bölgedeki depremler dinlenecek, ölçülen bu deprem kayıtlarından pasif sismik tomografi ile bölgenin derin hız yapısı ortaya çıkarılmaya çalışılacaktır.Bütün ölçülecek jeofizik veriler sonucunda üretilecek özdirenç, yoğunluk, manyetik özellik modelleriyle diğer çalışma sonuçları bir araya getirilerek ortaklaşa yorumlanacak ve bölgenin kabuk yapısı ortaya çıkarılmaya çalışılacak.

3- Sismik yansıma nedir, açıklayınız?

Yeraltında hız süreksizliklerine karşı gelen arayüzeyler sismik dalgalara (ışınlara) karşı ayna gibi davranırlar. Yansımanın geometrisi de bu prensipten hareket edilerek çıkarılır. İki  boyutlu sismik yansıma, bir hat boyunca yerleştirilen bir kabloya bağlı alıcılar (jeofonlar)  yoluyla gerçekleştirilir. Bir enerji kaynağının  (dinamit vs.) oluşturduğu sismik dalgalar  yansıma yüzeyinden yansıyarak alıcılara gelirler. Alıcılar da gelen sinyalleri sismik kayıt  cihazına iletirler. Sismik Yansıma Yöntemi ekonomik olarak petrol ve doğal gaz araştırmalarında, kömür yatağı araştırmalarında, mühendislik amaçlı olarak kıyı tesislerinin denizaltı zemin ve çökel istif şartlarının belirlenmesinde, liman, karayolu,baraj ve büyük yapıların inşası ile ilgili temel kaya problemlerinin çözümünde, kültürel olarak arkeojeolojik çalışmalarda, bilimsel amaçlı olarak kara ve denizde yerkabuğu araştırmalarında kullanılmaktadır.

Sismin yansımanın avantajları; Hem yanal hemde düşey süreksizliklerin saptanmasında iyi sonuç verir.Yeraltı yapılarının ayrıntılı olarak ortaya çıkartılmasını sağlar. Karada ve denizde kolay uygulanır. Hidrokarbon yataklarının belirlenmesinde en etkin yöntem.

Sismin yansımanın dezavantajları; Maliyeti diğer yöntemlere göre yüksek. Verilerin işlenmesinde deneyimli personel ve zaman alıcı bir yöntem.Verinin fazla olduğu durumlarda gelişmiş bilgisayar sistemlerine ihtiyaç vardır. Kullanılan ekipman oldukça pahalıdır.

4-Yer Radarı nedir, kısaca açıklayınız?

Yer Radarı (Ground Penetrating Radar-GPR)  :  Özellikle yeryüzeyine yakın derinliklerde bulunan, ortamın geneline göre farklı fiziksel özellikler gösteren alanların belirlenmesinde kullanılır. Temelde kullanılan cihaz, bir verici (Transmitter) ve bir alıcı (Receiver) antenle kayıtçıdan oluşur. Yer içine gönderilen yüksek frekanslı dalgaların yansıma ve kırılmalara uğrayarak yer içinden geri dönüşleri kaydedilir. Son olarak elde edilen veriler sismik veri işleme tekniklerine benzer bir teknikle işlenerek yeraltının yapısı ortaya çıkarılır.Ülkemizde kullanımı son yıllarda oldukça yaygınlaşan bu yöntemin en önemli avantajı son derece ayrıntılı bilgilere ulaşılabilmesidir. Ancak bir dezavantaj olarak, sadece sığ aramalarda kullanılabilir; çünkü yüksek frekanslar, yer içindeki iletken ortamlarda kolayca atenüasyona uğrayarak derinlere ulaşamazlar.

Yer araştırmaları: Yol, havaalanı, baraj, su kanalı, santral, yerleşim alanı yer araştırmaları

Tünel Araştırmaları: Demiryolu, karayolu, su tünelleri, tüp geçitler, maden galerisi araştırmaları. Yapı Araştırmaları: Tavan, taban ve duvarların incelenmesi, restorasyon amaçlı araştırmalar,Arkeojeofizik Araştırmaları: Antik şehir, tapınak, mezar, duvar, temel, dehliz ve benzeri tarihi kalıntıların bulunması.Endüstriyel atık, sızıntı ve çevre kirlenmesinin araştırılması: Eski veya kaydı bulunmayan endüstriyel atık alanlarının bulunması, fabrika, akaryakıt istasyonu, su yolu vb. kaçak ve sızıntılarının belirlenmesi, çöp boşaltım alanlarının yer araştırmaları. Eski veya kaydı bulunmayan şehir altyapılarının araştırılması:Eski kanalizasyon, su yolu, kanal, boru, sığınak, elektrik ve telefon hatlarının bulunması,

 

Adli ve Adli Tıp: Cezaevi firar tünellerinin tespiti, ceset ve toplu mezarların yerlerinin bulunması.Yeryüzü ve galerilerde maden Araştırmaları: Yüzeye yakın (40 metreye kadar) madenlerin aranması ve rezerv geliştirme, galeri sürülerek yapılan maden (kömür) araştırmaları, göçük ve maden kazalarında ilk yardım amaçlı çalışmalar.