Jeofizikte Yer Manyetik Alan

 

 

Manyetizma: Mıknatısları ve manyetik alanları tanımlamak için kullanılan bir terimdir.

Manyetik Alan:  Kuvvet çizgilerinin geçtiği kabul edilen bölgenin tümüne, manyetik alan denir.

Yer manyetik alanının yaklaşık %95’i yer içi kaynaklı%5’i ise dış kaynaklıdır.

Dış manyetik alan: Yerkürenin iyonesferi ile güneş rüzgarlarının etkileşimi sonucu ve ay kökenli oluşmaktadır. Güneşteki hareketler ile yakından ilgilidir.

Ana manyetik alan : Yer manyetik alanın en büyük bileşenidir. Sıvı dış çekirdekteki elektrik akımlarının neden olduğu düşünülmektedir.

Yer manyetik alan

Ergimiş halde demir-nikel karışımından oluşan dış çekirdek elektrik akımı için iyi bir iletken durumundadır.

Dış çekirdek sürekli olarak konveksiyon hareketi  yaparak elektrik akımı oluşturmakta (konveksiyon akımları) ve bu akım yerin asıl (%95) manyetik alanını oluşturmaktadır.

Bu alan, ortamda daha önce var olduğu farz edilen başlangıç alanını kuvvetlendirmekte ve yenilemektedir.

 

 

Böylece sistem kendi kendini işleten bir dinamo gibi çalışmaktadır.

Buna göre Yerküre, coğrafi kutuplarının yanında ayrıca, manyetik kuzey kutup ve manyetik güney kutup noktalarına da sahiptir.

Havada yatay bir düzlem üzerinde bulunan pusula ibresinin bir ucu sağa sola hareket ettikten sonra Yerküresinin coğrafik kuzey kutbuna yönelir.

Manyetik alanın, gezegenin çevresinde oluşturduğu, doğal kalkana manyetosfer denir.

Yani  gezegenin kendi manyetik alanının oluşturduğu, elektrik yüklü parçacıkları içeren katman” şeklinde tanımlanabilir.

Güneş rüzgarları 400km/sn hızla güneşten dışarıya doğru akan iyonize gazlardır ve güneş üzerindeki aktivitenin yani güneş patlamalarının büyüklüğüne bağlı olarak değişir.

Manyetik Kalkan (Manyetosfer)

Dünyanın manyetik alanı güneş rüzgarlarına karşı bir kalkan oluşturmuştur.

Fakat güneş rüzgarları ile gelen bazı yüksek enerjili yüklü parçacıklar Manyetosfere sızar ve bu yüklü parçacıklar  manyetik alan içinde hapsedilir ve yay biçimli yollar izler.

Bu yüklü parçacıklar biri içte biri dışta Dünyayı saran iki kuşakta yoğunlaşmıştır ve bu kuşaklara Van Allen Kuşakları denir.

Manyetik fırtına ürünü auroralar

Manyetosfer, manyetik alan çizgileri, boyunca ilerler. Alan çizgilerinin atmosfere girdiği yerlerde, yani kutup bölgelerinde, güneşten gelen yüklü parçacıklar, atmosferin üst katmanlarında, atmosferdeki gazlarla etkileşime girer.

 

 

Kutup Terslenmeleri

Yer kürenin paleomanyetik çalışmalarla keşfedilen en önemli özelliklerinden biri yer manyetik alanın (YMA) zaman içinde de ki ters dönmeleridir. Kayaç mıknatıslanması dalında yapılan çalışmalar, bu keşfin güvenirliğini daha da arttırmıştır.

Bugünkü yer manyetik alanı (YMA) ‘‘normal polariteli’’ olarak kaydedilmiştir. YMA normal polariteli ise kuzey manyetik kutup, kuzey coğrafik kutup ile çakışık veya genellikle kuzey coğrafik kutup civarındadır.

Bu etkileşim sonucu atmosferde manyetik alanın en zayıf olduğu bölgelerde, kutup ışıkları gözlenir. Bu kutup ışıkları aurora olarak adlandırılır.

Volkanik lavlarda manyetik alan yönlenmeleri

Geçerliliği kesin olarak ispatlanan bu yöntem sayesinde, son 76 milyon yıldan bu yana 170 manyetik kutup değişmesi (terslenmesi) saptanmıştır.

Yapılan araştırmalara göre, manyetik kuzey kutup ile manyetik güney kutbun yer değiştirmesi hareketi 1000 ile 10.000 yıl arasındaki bir zaman dilimini kapsamakta ve kutupların yer değiştirdiği bu dönemde Yerküre’nin manyetik şemsiyesinde yırtılmalar meydana gelmektedir. (Terslenme sürecinin başlamasından sona ermesi arasındaki zaman dilimi kast edilmektedir.)

Kutup Terslenmelerinin Canlılar Üzerindeki  Etkisi

Manyetik alan, Dünya yaşam formu üzerinde, çok önemli etki etmektedir. Bir taraftan, gezegeni uzayın derinliklerinden ve güneşten gelen zararlı yüklenmiş parçacıklardan korurken diğer taraftan göç eden canlı varlıklara yol gösterici görev yapmaktadır.

Bu alanın yok olması durumunda hiç kimse tam olarak Dünya’da  ne olabileceğini tahmin edememektedir.

Not: Bu makale NEVŞEHİR ÜNİVERSİTESİ 

MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ

JEOFİZİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

öğretim üyelerinin ders notlarından

faydalanılarak hazırlanmıştır.

Kaynak Göstermeden yayınlamayınız. 

Etiketler: yer manyetik alan,manyetik kalkan,manyetosfer,manyetik fırtına,aurolar,kutup terslenmeleri,jeofizik ders notları,jeofizik mühendisliğine giriş ders notları, genel jeofizik ders notları,jeofizik mühendisliği ders notları